Euskara eta euskal kultura haurtzarotik barneratuz, ikastola bidelagun

Hala uste dugu EKINTZA Ikastolan. Hots, euskal kulturaren benetako transmisioa gertatzeko ezinbestekoa da hizkuntzarekiko atxikimendu emozionala sortzea. Izan ere, "atxikimendu hori gabe, euskara baliabide komunikatibo hutsa bihur liteke", Eneritz Mendiluze EKINTZA Ikastolako euskara arduradunak esan digunez.

Haurtzaroko esperientziek eragin zuzena dute identitatearen eraikuntzan. Lehen urte horietan bizi ditugun uneek arrastoa uzten dute, eta etorkizunean ingurunearekin, pertsonekin eta hizkuntzarekin izango dugun harremana baldintzatzen dute. Horregatik, euskara esperientzia positibo, atsegin eta esanguratsuetatik bizi denean, haurrek hurbila eta naturala sentitzen dute.

EKINTZA Ikastolan ulertzen dugu euskara hurbiltasunetik, jolasetik, harremanetatik eta segurtasun emozionaletik bizi behar dela. Abestien, ipuinen, talde-dinamiken, kultura-jardueren eta partekatutako esperientzien bidez, ikasleek lotura afektiboa garatzen dute hizkuntzarekin. Helburua ez da euskara ikastea bakarrik, euskaraz bizi den eta sentitzen duen komunitate baten parte izanik haztea baizik.

Euskara euskal kulturaren ardatz
Euskara da Euskadin euskal kultura transmititzeko tresna nagusietako bat. Hizkuntza baten bidez ez dira soilik hitzak edo komunikatzeko moduak transmititzen; herri baten historia, gure aitona-amonen kontu zaharrak, ohiturak, balioak, mundua ulertzeko modua eta identitatea ere jasotzen dira. Horregatik, euskararen erabilerak eta biziraupenak lotura zuzena dute euskal kulturaren transmisioarekin eta etorkizunarekin.

Eneritz Mendiluzek argi uzten du "euskararen jabetza eta erabilera gure historia gogoratzeko eta gure komunitatearen etorkizuna eraikitzeko dugun tresna" dela esaten duenean. Hori dela eta, ikastolan lan egiten dugu, gazteenek uler dezaten euskara ez dela soilik irakasgai bat, baizik eta harremanak izateko eta inguruan egoteko modu bat.

Nola bizi da euskara ikastolako egunerokotasunean
Hizkuntza ikasteko alderdi garrantzitsuenetako bat hizkuntza erabiltzeko testuinguru erreal eta naturalak eskaintzea da. Euskarak eguneroko egoeretan bizi behar du, benetako zentzua izan dezan.

Horregatik, EKINTZA Ikastolan hizkuntza ikasgelatik haratago dago. Korridoreetako elkarrizketetan, patioko denboran, kultur jarduera, txango, jantoki zein ospakizunen parte da euskara.

Haurrek euskara testuinguru espontaneo eta atseginetan erabiltzen dutenean, hizkuntza bizia eta harremanetarako erabilgarria dela ulertzen dute. Naturaltasun hori funtsezkoa da hizkuntzarekin harreman positiboa eraikitzeko. Gainera, ikastolan garrantzi handia ematen diegu adin ezberdinetako ikasleen esperientzia bateratuei. Adibidez, Mendiluzek adierazi bezala, "senidetzeak" bezalako elkarretaratzeen bidez, hainbat ikasturteko ikasleek elkarrekin parte hartzen dute antzerkian, ipuin-kontalaritzan, musikan, dantzan edo jolas kooperatiboetan. Dibertimenduari eta laguntasunari lotutako esperientzia horiek euskararekiko lotura emozionala indartzen dute, eta euskara modu positiboan barneratzen lagundu ere.

Ikaskuntza etapa bakoitzera egokitzearen garrantzia
Haurrek eta gazteek hizkuntzarekin duten harremana aldatu egiten da hezkuntza-etapa bakoitzean, eta, horregatik, euskararekin lotutako proposamenak eta esperientziak ere egokitu egin behar dira.

Haur Hezkuntzan, ikaskuntza nagusiki emozioen, errutinen eta harreman afektiboen bidez eraikitzen da. Etapa honetan, jolasak, abestiek, ipuinek eta gorputz-adierazpenak funtsezko zeregina dute. Garrantzitsuena ez da hizkuntzaren zuzentasuna, baizik eta haurrek euskara esperientzia seguru, atsegin eta hurbilekin lotzea.

Hazten diren heinean, batez ere Lehen Hezkuntzan, gizarte-osagaiak garrantzi handiagoa hartzen du. Lagunek eta talde-sentimenduek eragin zuzena dute hizkuntzarekiko motibazioan. Horregatik, dinamika kooperatiboek, antzerkiak, ahozko aurkezpenek edo proiektu partekatuek lagundu egiten diete ikasleei euskara harremanetarako tresna erabilgarri eta natural gisa ikusten.

Nerabezaroan, aldiz, erronka are handiagoa da. Nortasunaren eraikuntzak eta taldearen eraginak garrantzi handia dute, eta ezinbestekoa da euskara gazteen benetako interesekin lotzea. Musika, ikus-entzunezkoak, sare sozialak, podcastak edo proiektu sortzaileak tresna erakargarriak izaten dira eurengana iristeko. Nerabeek hizkuntza beren identitatea adierazteko eta harremanak eraikitzeko baliagarria dela sentitu behar dute, inposaketatik urrun, euskararen erabileran eragile aktibo senti daitezen.

Familien papera euskararen transmisioan
Euskal kulturaren eta euskararen transmisioa ezin zaio ikastolari bakarrik egotzi. Familien inplikazioa funtsezkoa da haurrek hizkuntzarekin harreman sendoa eta positiboa izan dezaten.

Etxean ikusten eta sentitzen dutenak eragin zuzena du haien hizkuntza-ohituretan eta motibazioan. Familia batek euskararekiko interesa, errespetua eta balorazioa transmititzen dituenean, seme-alabek ere ulertzen dute hizkuntza garrantzitsua dela.

Eta hori gertatzen da hizkuntza ezagutzen ez duten familietan ere. EKINTZA Ikastolan ondo dakigu hori, Mendiluzek aipatu bezala, ez da beharrezkoa euskara jakitea transmititzen laguntzeko. Jarrera positiboak, komunitatearen jardueretan parte hartzeak eta ikaskuntzari laguntzeak izugarrizko eragina dute haurrek eta gazteek hizkuntza bizitzeko duten moduan.
Izan ere, familiak eta ikastolak norabide berean aurrera egiten dutenean, euskarak benetako zentzua hartzen du haurren bizitzan.

Komunitatea eraikitzen duten esperientziak
Azkenaldian bizitako adibiderik bereziena aurtengo Korrikaren egunean bizitakoa da. Ondo baino hobeto gogoratzen du Eneritz Mendiluzek. Eguraldi txarra lagun izan arren, ikasleek, irakasleek eta familiek elkarrekin parte hartu zuten, ilusioz eta konpromisoz.

Norberaren jardueratik haratago, honelako esperientziek komunitate sentimendua indartzen eta euskararekiko lotura emozionala indartzen laguntzen dute. Haurrek gogoratzen, barneratzen eta identitatearen parte bihurtzen dituzten uneak dira.

Azken batean, euskara transmititzea ez baita soilik hizkuntza bat irakastea. Loturak eraikitzea, kultura partekatzea eta haur eta gazteek euskaraz bizi den komunitate batean aktiboki parte hartzen dutela senti dezaten laguntzea da. Eta pertenentzia-sentimendu hori txikitatik eraikitzen denean, bizitza osoan izango dute lagun.